تعویض کیسه استومی چگونه انجام می‌شود؟ آموزش مرحله‌به‌مرحله

تعویض کیسه استومی یکی از مهم‌ترین مهارت‌هایی است که افراد دارای استوما و مراقبان آن‌ها باید یاد بگیرند. تعویض صحیح کیسه علاوه بر کمک به جمع‌آوری مناسب خروجی استوما، نقش مهمی در محافظت از پوست اطراف استوما و کاهش احتمال نشت دارد.

استوما ممکن است به دنبال جراحی دستگاه گوارش یا دستگاه ادراری ایجاد شود و بسته به نوع آن، فرد ممکن است با کلستومی، ایلئوستومی یا یوروستومی زندگی کند.

در این مقاله از نوین زخم، نحوه تعویض کیسه استومی، آماده‌سازی وسایل، تمیز کردن استوما، محافظت از پوست و نکات مهم برای جلوگیری از نشت را بررسی می‌کنیم.

استوما چیست؟

استوما یک خروجی ایجادشده از طریق جراحی روی سطح شکم است که امکان خروج مدفوع یا ادرار را فراهم می‌کند.

رنگ یک استومای سالم معمولاً صورتی تا قرمز و مرطوب است.

از آنجا که استوما فاقد مکانیسم طبیعی کنترل خروجی است، معمولاً از یک سیستم کیسه استومی برای جمع‌آوری خروجی استفاده می‌شود.

انواع استوما

سه نوع اصلی استوما که بیشتر با کیسه‌های استومی مرتبط هستند عبارت‌اند از:

کلستومی

در کلستومی بخشی از روده بزرگ به سطح شکم آورده می‌شود و مدفوع از طریق استوما خارج می‌شود.

ایلئوستومی

در ایلئوستومی بخشی از روده باریک به سطح شکم آورده می‌شود.

خروجی ایلئوستومی معمولاً مایع‌تر و حاوی آنزیم‌های گوارشی بیشتری است؛ بنابراین مراقبت از پوست اطراف آن اهمیت ویژه‌ای دارد.

یوروستومی

در یوروستومی مسیر خروج ادرار از طریق یک استومای ادراری ایجاد می‌شود.

روش مراقبت از هر نوع استوما می‌تواند تفاوت‌هایی داشته باشد و بهتر است آموزش اختصاصی توسط پرستار استومی یا تیم درمانی دریافت شود.

چه زمانی باید کیسه استومی را تعویض کرد؟

زمان تعویض کیسه به نوع سیستم استومی، میزان خروجی، وضعیت پوست و دستورالعمل شرکت سازنده بستگی دارد.

یکی از اشتباهات رایج این است که فرد تا زمانی که کیسه کاملاً پر شود صبر کند.

پر شدن بیش از حد کیسه می‌تواند وزن سیستم را افزایش داده و احتمال جدا شدن چسب یا نشت را بیشتر کند.

همچنین اگر چسب یا صفحه محافظ به‌درستی روی پوست قرار نگیرد، ممکن است خروجی استوما به زیر آن نفوذ کند و باعث تحریک پوست شود.

چه زمانی تعویض کیسه ضروری است؟

در شرایط زیر معمولاً باید سیستم کیسه بررسی و در صورت نیاز تعویض شود:

• وجود نشتی

• جدا شدن لبه چسب

• خیس شدن یا آسیب دیدن صفحه چسبنده

• تحریک پوست اطراف استوما

• کاهش قدرت چسبندگی

• پر شدن بیش از حد کیسه

• وجود بوی غیرعادی ناشی از نشت

• آسیب دیدن یا خراب شدن کیسه

اگر سیستم شما از نوع دو تکه باشد، بسته به شرایط ممکن است فقط کیسه تعویض شود یا کل سیستم نیاز به تعویض داشته باشد.

وسایل مورد نیاز برای تعویض کیسه استومی

قبل از شروع تعویض، بهتر است تمام وسایل را آماده کنید.

وسایل مورد نیاز ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• کیسه استومی جدید

• صفحه چسبنده یا سیستم یک‌تکه جدید

• قیچی در صورت نیاز برای برش صفحه

• دستمال یا گاز نرم

• آب ولرم

• حوله یا گاز برای خشک کردن پوست

• محافظ پوست در صورت نیاز

• خمیر یا رینگ استومی در صورت تجویز یا نیاز

• کیسه زباله

• وسایل اندازه‌گیری استوما

نوع و تعداد وسایل بسته به سیستم استومی و نیاز فرد متفاوت است.

آموزش تعویض کیسه استومی مرحله‌به‌مرحله

مرحله اول: دست‌ها را بشویید

قبل از شروع، دست‌ها را با آب و صابون به‌خوبی بشویید و خشک کنید.

تمیزی دست‌ها یکی از مهم‌ترین اصول مراقبت از استوما است.

مرحله دوم: وسایل را آماده کنید

کیسه جدید و سایر تجهیزات مورد نیاز را در دسترس قرار دهید.

بهتر است قبل از جدا کردن کیسه قبلی مطمئن شوید که همه وسایل مورد نیاز را دارید.

مرحله سوم: کیسه قبلی را به‌آرامی جدا کنید

کیسه یا صفحه چسبنده قبلی را با احتیاط از پوست جدا کنید.

از کشیدن ناگهانی سیستم خودداری کنید؛ زیرا جدا کردن خشن چسب می‌تواند باعث آسیب به پوست شود.

در صورت نیاز می‌توان از محصولات مخصوص پاک کردن چسب استومی استفاده کرد.

مرحله چهارم: استوما و پوست اطراف آن را بررسی کنید

پس از جدا کردن سیستم قبلی، وضعیت استوما و پوست اطراف آن را بررسی کنید.

به مواردی مانند:

• قرمزی

• زخم

• خونریزی

• تورم

• تغییر رنگ

• تحریک پوست

• ترشح غیرطبیعی

توجه کنید.

استوما معمولاً باید صورتی یا قرمز و مرطوب باشد.

مرحله پنجم: پوست اطراف استوما را تمیز کنید

پوست اطراف استوما را با آب ولرم و گاز یا دستمال نرم تمیز کنید.

نیازی به ساییدن شدید پوست نیست.

هدف، حذف باقی‌مانده خروجی و مواد چسبنده بدون آسیب رساندن به پوست است.

مرحله ششم: پوست را کاملاً خشک کنید

این مرحله بسیار مهم است.

قبل از نصب سیستم جدید، پوست اطراف استوما باید تا حد امکان خشک باشد.

رطوبت باقی‌مانده می‌تواند چسبندگی سیستم را کاهش دهد و احتمال نشت را افزایش دهد.

مرحله هفتم: اندازه استوما را بررسی کنید

اندازه استوما ممکن است در هفته‌ها و ماه‌های ابتدایی پس از جراحی تغییر کند.

در صورت نیاز، اندازه استوما را با الگوی اندازه‌گیری مناسب بررسی کنید.

سوراخ صفحه چسبنده باید متناسب با اندازه استوما باشد.

اگر سوراخ بیش از حد بزرگ باشد، پوست بیشتری در معرض خروجی قرار می‌گیرد.

اگر بیش از حد کوچک باشد، ممکن است به استوما فشار وارد کند.

بنابراین اندازه‌گیری صحیح اهمیت زیادی دارد.

مرحله هشتم: صفحه چسبنده را آماده کنید

اگر از سیستم دو تکه استفاده می‌کنید، صفحه چسبنده را طبق اندازه مناسب آماده کنید.

اگر صفحه نیاز به برش دارد، آن را با دقت مطابق اندازه استوما برش دهید.

برش باید صاف و متناسب با شکل استوما باشد.

مرحله نهم: سیستم جدید را روی پوست قرار دهید

صفحه چسبنده را به‌آرامی روی پوست اطراف استوما قرار دهید.

با دست چند لحظه فشار ملایم وارد کنید تا چسب به‌خوبی با پوست تماس پیدا کند.

در سیستم‌های دو تکه، کیسه نیز طبق دستورالعمل محصول به صفحه متصل می‌شود.

مرحله دهم: اتصال را بررسی کنید

پس از نصب، بررسی کنید که:

• لبه‌های صفحه کاملاً روی پوست قرار گرفته باشند.

• اطراف استوما فضای غیرضروری نداشته باشد.

• سیستم به‌درستی متصل شده باشد.

• خروجی از محل اتصال یا اطراف صفحه نشت نکند.

چرا پوست اطراف استوما آسیب می‌بیند؟

آسیب پوست اطراف استوما یکی از مشکلات شایع در افراد دارای استوما است.

یکی از مهم‌ترین عوامل، تماس پوست با خروجی استوما است.

مدفوع ایلئوستومی به دلیل ماهیت مایع‌تر و وجود مواد گوارشی می‌تواند پوست را سریع‌تر تحریک کند.

عوامل دیگری مانند:

• تعویض خشن چسب

• اندازه نامناسب سوراخ صفحه

• نشتی

• تعریق

• استفاده نادرست از محصولات پوستی

• برداشتن مکرر چسب

نیز می‌توانند به پوست آسیب بزنند.

علائم آسیب پوست اطراف استوما

ممکن است علائمی مانند:

• قرمزی

• سوزش

• خارش

• درد

• زخم

• خونریزی سطحی

• پوسته‌ریزی

• خیس شدن پوست

ایجاد شود.

اگر آسیب پوست ادامه پیدا کند یا شدت آن افزایش یابد، بهتر است توسط پرستار استومی یا پزشک بررسی شود.

چگونه از نشت کیسه استومی جلوگیری کنیم؟

نشت یکی از مشکلات آزاردهنده برای افراد دارای استوما است.

برای کاهش احتمال نشت:

۱. اندازه استوما را مرتب بررسی کنید

به‌خصوص در دوره‌های ابتدایی پس از جراحی.

۲. پوست را خشک نگه دارید

قبل از نصب سیستم جدید، پوست باید کاملاً خشک باشد.

۳. صفحه را متناسب با اندازه استوما انتخاب کنید

فضای بیش از حد اطراف استوما می‌تواند پوست را در معرض خروجی قرار دهد.

۴. از سیستم متناسب با فرم بدن استفاده کنید

چین‌های پوستی یا سطح ناهموار شکم ممکن است نیاز به استفاده از رینگ، خمیر یا سایر محصولات کمکی داشته باشد.

۵. منتظر نشت نمانید

اگر لبه‌های سیستم شروع به جدا شدن کرده‌اند، بهتر است سیستم قبل از ایجاد نشت جدی بررسی شود.

کیسه استومی یک تکه چیست؟

در سیستم یک‌تکه، کیسه و صفحه چسبنده به یکدیگر متصل هستند.

این سیستم معمولاً طراحی ساده‌ای دارد و هنگام تعویض، کل سیستم تعویض می‌شود.

انتخاب سیستم یک‌تکه یا دو تکه به شرایط فرد، شکل بدن، نوع استوما و ترجیح کاربر بستگی دارد.

کیسه استومی دو تکه چیست؟

در سیستم دو تکه، صفحه چسبنده و کیسه دو جزء جداگانه هستند.

صفحه می‌تواند روی پوست باقی بماند و کیسه در صورت نیاز تعویض شود؛ البته تعداد و فاصله تعویض باید مطابق دستورالعمل محصول و برنامه مراقبتی باشد.

این سیستم برای بعضی افراد انعطاف‌پذیری بیشتری ایجاد می‌کند.

آیا هنگام تعویض کیسه استوما خونریزی طبیعی است؟

استوما دارای عروق خونی است و ممکن است هنگام تمیز کردن یا تماس ملایم، مقدار بسیار کمی خونریزی سطحی ایجاد شود.

اما خونریزی قابل توجه، مداوم یا غیرعادی باید بررسی شود.

اگر استوما به‌طور واضح تغییر رنگ دهد، خونریزی ادامه‌دار داشته باشد یا همراه با درد و سایر علائم باشد، باید سریعاً با پزشک یا تیم درمانی تماس گرفته شود.

رنگ طبیعی استوما چیست؟

استومای سالم معمولاً:

صورتی تا قرمز، مرطوب و براق است.

تغییرات واضح رنگ استوما می‌تواند مهم باشد.

برای مثال، تغییر به رنگ‌های بسیار تیره، بنفش، خاکستری یا سیاه می‌تواند نشانه اختلال خون‌رسانی باشد و نیاز به ارزیابی فوری پزشکی دارد.

آیا استوما درد دارد؟

خود استوما معمولاً مانند پوست طبیعی دارای گیرنده‌های درد نیست، بنابراین لمس مستقیم آن نباید درد شدیدی ایجاد کند.

اما پوست اطراف استوما می‌تواند بسیار حساس و دردناک شود.

اگر هنگام تعویض سیستم درد قابل توجه وجود دارد، باید علت آن بررسی شود.

مراقبت از استوما هنگام حمام

در بسیاری از افراد امکان دوش گرفتن با یا بدون کیسه وجود دارد، اما روش مناسب به نوع سیستم، شرایط فرد و دستورالعمل محصول بستگی دارد.

مهم است که پس از شستشو، پوست اطراف استوما به‌خوبی خشک شود.

همچنین نباید از مواد تحریک‌کننده یا محصولات پوستی نامناسب در محل چسبندگی استفاده شود.

بوی بد کیسه استومی

وجود مقدار مشخصی بو هنگام تخلیه کیسه می‌تواند طبیعی باشد.

اما بوی شدید و غیرعادی، به‌خصوص اگر همراه با نشت، تغییر خروجی یا علائم بیماری باشد، باید بررسی شود.

کیسه‌های استومی نیز معمولاً برای کاهش انتشار بو طراحی شده‌اند.

اگر مشکل بو ادامه‌دار است، بهتر است وضعیت سیستم کیسه، فیلتر و نحوه بسته شدن آن بررسی شود.

آیا می‌توان کیسه استومی را خود فرد تعویض کند؟

بله، بسیاری از افراد پس از دریافت آموزش مناسب می‌توانند تعویض کیسه را خودشان انجام دهند.

در روزهای ابتدایی پس از جراحی ممکن است فرد به کمک پرستار یا مراقب نیاز داشته باشد.

با آموزش صحیح، هدف این است که فرد بتواند به‌صورت مستقل از استومای خود مراقبت کند.

تعویض کیسه استومی در کودکان

در کودکان، شرایط متفاوت است و اندازه استوما و فرم شکم می‌تواند تغییر کند.

همچنین پوست کودکان حساس‌تر است.

به همین دلیل انتخاب سیستم مناسب، اندازه‌گیری صحیح و آموزش والدین اهمیت ویژه‌ای دارد.

در کودکان بهتر است برنامه تعویض و نوع تجهیزات با نظر تیم درمانی و پرستار استومی تعیین شود.

چه زمانی باید به پزشک یا پرستار استومی مراجعه کرد؟

در صورت مشاهده موارد زیر بهتر است با تیم درمانی تماس گرفته شود:

• تغییر واضح رنگ استوما

• خونریزی قابل توجه

• درد شدید

• تورم غیرطبیعی استوما

• فرورفتگی یا بیرون‌زدگی غیرعادی

• آسیب شدید پوست اطراف استوما

• نشت مکرر

• خروجی بسیار آبکی یا بسیار زیاد

• قطع غیرعادی خروجی

• تهوع و استفراغ

• تب

• علائم کم‌آبی بدن

در صورت بروز علائم شدید یا ناگهانی، ارزیابی پزشکی فوری ضروری است.

جمع‌بندی

تعویض کیسه استومی مهارتی مهم برای زندگی روزمره افراد دارای استوما است.

یک تعویض صحیح شامل چند مرحله اصلی است:

1. شستن دست‌ها و آماده کردن وسایل

2. جدا کردن آرام کیسه قبلی

3. بررسی استوما و پوست اطراف آن

4. تمیز کردن پوست با روش مناسب

5. خشک کردن کامل پوست

6. اندازه‌گیری صحیح استوما

7. آماده کردن صفحه چسبنده

8. نصب صحیح سیستم جدید

9. بررسی چسبندگی و جلوگیری از نشت

مراقبت از پوست اطراف استوما به اندازه انتخاب خود کیسه اهمیت دارد. اگر نشت، تحریک پوست یا تغییر غیرطبیعی در ظاهر استوما به‌صورت مکرر اتفاق می‌افتد، بهتر است سیستم استومی و روش تعویض توسط پرستار استومی یا پزشک بررسی شود.

نوین زخم با ارائه محصولات تخصصی زخم و استومی تلاش می‌کند دسترسی بیماران و مراقبان را به تجهیزات مناسب مراقبت از زخم و استوما آسان‌تر کند.