چگونه پانسمان زخم را در خانه عوض کنیم؟

تعویض پانسمان در خانه اگر با روش صحیح انجام شود، می‌تواند بخش مهمی از مراقبت از بسیاری از زخم‌ها باشد.

اما یک نکته مهم وجود دارد:

همه زخم‌ها را نمی‌توان با یک روش یکسان پانسمان کرد.

برای زخم‌های ساده ممکن است آموزش عمومی کافی باشد، اما زخم‌های عمیق، جراحی، دیابتی، عفونی، فشاری یا زخم‌هایی که نیاز به دبریدمان یا پانسمان تخصصی دارند باید طبق دستور پزشک یا متخصص زخم مدیریت شوند.

اصول عمومی تعویض پانسمان شامل آماده کردن محیط و وسایل، شست‌وشوی دست‌ها، برداشتن آرام پانسمان قبلی، بررسی زخم، پاکسازی طبق دستور درمان و قرار دادن پانسمان جدید است.

وسایل مورد نیاز برای تعویض پانسمان

قبل از شروع، همه وسایل را آماده کنید تا در هنگام کار مجبور نباشید با دست آلوده به دنبال وسایل بگردید.

جدول وسایل

نوع محلول شست‌وشو باید بر اساس نوع زخم و دستور پزشک انتخاب شود.

برای برخی زخم‌ها، محلول سالین یا روش شست‌وشوی توصیه‌شده توسط پزشک استفاده می‌شود. استفاده خودسرانه از الکل، پراکسید هیدروژن یا مواد تحریک‌کننده می‌تواند به بافت زخم آسیب بزند و روند ترمیم را مختل کند.

مرحله اول: محیط را آماده کنید

یک سطح تمیز برای قرار دادن وسایل انتخاب کنید.

قبل از شروع:

• سطح را تمیز کنید.

• وسایل را کنار دست خود قرار دهید.

• حیوانات خانگی و عوامل آلوده‌کننده را از محل دور کنید.

• نور کافی داشته باشید.

• زمان کافی برای تعویض پانسمان اختصاص دهید.

عجله در تعویض پانسمان یکی از عوامل افزایش خطا است.

مرحله دوم: دست‌های خود را بشویید

دست‌ها را با آب و صابون به‌طور کامل بشویید.

این مرحله باید قبل از تماس با پانسمان و زخم انجام شود.

پس از پایان کار نیز باید دست‌ها دوباره شسته شوند. شست‌وشوی دست قبل و بعد از تعویض پانسمان یکی از اصول پایه مراقبت از زخم است.

مرحله سوم: پانسمان قبلی را به‌آرامی بردارید

پانسمان را به‌آرامی جدا کنید.

اگر پانسمان به پوست یا بستر زخم چسبیده است، آن را با زور نکشید.

کشیدن ناگهانی پانسمان می‌تواند:

• بافت تازه را جدا کند؛

• باعث خونریزی شود؛

• درد ایجاد کند؛

• به پوست اطراف آسیب بزند.

اگر پانسمان چسبیده است، بر اساس نوع پانسمان و دستور درمان می‌توان از روش مناسب برای مرطوب کردن و جدا کردن آن استفاده کرد.

مرحله چهارم: پانسمان قبلی را بررسی کنید

قبل از دور انداختن پانسمان، به وضعیت آن توجه کنید.

بررسی کنید:

• مقدار ترشحات چقدر بوده؟

• رنگ ترشح چگونه است؟

• آیا بوی غیرطبیعی وجود دارد؟

• پانسمان کاملاً اشباع شده؟

• آیا خون زیادی روی آن وجود دارد؟

این اطلاعات می‌تواند به تشخیص تغییرات وضعیت زخم کمک کند.

مرحله پنجم: خود زخم را بررسی کنید

پس از برداشتن پانسمان، به زخم نگاه کنید.

به موارد زیر توجه کنید:

رنگ بستر

آیا بستر زخم:

• قرمز و گرانوله است؟

• زرد و دارای اسلاف است؟

• تیره یا سیاه است؟

• بسیار خشک است؟

میزان ترشح

آیا ترشح:

• کمتر شده؟

• بیشتر شده؟

• غلیظ شده؟

• رنگ آن تغییر کرده؟

پوست اطراف

آیا پوست اطراف:

• قرمز شده؟

• متورم شده؟

• سفید و نرم شده؟

• تحریک شده؟

• دچار آسیب چسب شده؟

مرحله ششم: زخم را طبق دستور درمان تمیز کنید

روش پاکسازی باید متناسب با نوع زخم باشد.

برای بسیاری از زخم‌ها از محلول سالین یا روش توصیه‌شده توسط پزشک استفاده می‌شود.

در زخم‌های جراحی، MedlinePlus استفاده از سالین یا آب و صابون ملایم برای پوست اطراف زخم را مطرح می‌کند و توصیه می‌کند از الکل، پراکسید، ید و برخی پاک‌کننده‌های خشن روی زخم استفاده نشود مگر اینکه پزشک دستور داده باشد.

نکته مهم: هر ماده ضدعفونی‌کننده‌ای برای استفاده مستقیم روی بافت زخم مناسب نیست.

مرحله هفتم: پوست اطراف را خشک کنید

پس از پاکسازی، پوست اطراف زخم باید به‌آرامی خشک شود.

از مالش شدید خودداری کنید.

هدف این است که:

• پوست اطراف بیش از حد مرطوب نباشد؛

• زخم آسیب نبیند؛

• پانسمان جدید به‌درستی قرار بگیرد.

مرحله هشتم: پانسمان جدید را قرار دهید

پانسمان جدید باید متناسب با نوع زخم باشد.

مثلاً:

پانسمان جدید باید طبق روش توصیه‌شده توسط پزشک یا دستورالعمل محصول روی زخم قرار گیرد.

مرحله نهم: پانسمان را ثابت کنید

اگر پانسمان نیاز به چسب یا باند دارد، آن را به‌گونه‌ای ثابت کنید که:

• بیش از حد سفت نباشد؛

• گردش خون را مختل نکند؛

• پوست را تحت فشار قرار ندهد؛

• پانسمان جابه‌جا نشود.

اگر محل زخم روی اندام است و پس از بستن پانسمان درد، بی‌حسی، گزگز یا تغییر رنگ اندام ایجاد شد، باید پانسمان از نظر فشار و شرایط گردش خون بررسی شود.

مرحله دهم: وسایل استفاده‌شده را دور بیندازید

پانسمان قبلی و مواد یک‌بارمصرف را در کیسه مناسب قرار دهید.

پانسمان‌های یک‌بارمصرف را مجدداً استفاده نکنید.

پس از پایان کار، دست‌ها را دوباره بشویید.

هنگام تعویض پانسمان به چه علائمی توجه کنیم؟

تعویض پانسمان فقط یک کار مکانیکی نیست؛ فرصت مناسبی برای بررسی روند زخم است.

علائم هشدار

علائم عفونت می‌توانند شامل افزایش قرمزی، تورم، درد، ترشح چرکی و تب باشند.

آیا می‌توان زخم را در خانه تمیز کرد؟

زخم‌های ساده و سطحی در بسیاری از موارد قابل مراقبت در خانه هستند.

اما نباید تصور کرد که تمام زخم‌ها مناسب مراقبت خانگی هستند.

مراقبت تخصصی‌تر لازم است اگر:

• زخم عمیق باشد؛

• زخم بزرگ باشد؛

• زخم باز مانده باشد؛

• جسم خارجی داخل زخم وجود داشته باشد؛

• خونریزی متوقف نشود؛

• زخم دیابتی باشد؛

• زخم بستر باشد؛

• زخم عفونی باشد؛

• بافت مرده قابل توجه وجود داشته باشد؛

• زخم به استخوان یا ساختارهای عمقی نزدیک باشد.

اشتباهات رایج هنگام تعویض پانسمان

۱. دست زدن به زخم با دست آلوده

قبل و بعد از تعویض پانسمان، دست‌ها باید به‌خوبی شسته شوند.

۲. کشیدن پانسمان چسبیده

این کار می‌تواند به بستر زخم آسیب بزند.

۳. استفاده از الکل یا پراکسید بدون دستور پزشک

برخی مواد می‌توانند به بافت در حال ترمیم آسیب بزنند.

۴. استفاده مجدد از پانسمان

پانسمان یک‌بارمصرف نباید دوباره استفاده شود.

۵. انتخاب خودسرانه پانسمان ضد میکروبی

نقره یا PHMB برای همه زخم‌ها لازم نیستند.

۶. نادیده گرفتن تغییرات زخم

اگر زخم به‌جای بهتر شدن بدتر می‌شود، فقط تعویض پانسمان کافی نیست.

چه زمانی تعویض پانسمان باید توسط متخصص انجام شود؟

اگر زخم پیچیده باشد، بهتر است روش تعویض پانسمان توسط پزشک، پرستار یا متخصص زخم آموزش داده شود.

این موضوع به‌خصوص برای:

• زخم پای دیابتی

• زخم بستر

• زخم‌های عمیق

• زخم‌های عفونی

• زخم‌های پرترشح

• زخم‌های دارای حفره

• زخم‌های پس از جراحی

• زخم‌های دارای بافت نکروتیک

اهمیت دارد.

پرسش‌های متداول

آیا می‌توان پانسمان زخم را در خانه عوض کرد؟

برای بسیاری از زخم‌های ساده بله، اما زخم‌های پیچیده باید طبق دستور متخصص مراقبت شوند.

برای شستن زخم از چه چیزی استفاده کنیم؟

محلول شست‌وشو باید متناسب با نوع زخم و دستور پزشک باشد. برای بسیاری از زخم‌ها سالین کاربرد دارد. از مواد تحریک‌کننده مانند الکل یا پراکسید بدون دستور پزشک استفاده نکنید.

اگر پانسمان به زخم چسبیده باشد چه کنیم؟

آن را نکشید. روش جدا کردن باید با توجه به نوع پانسمان انجام شود.

آیا هنگام تعویض پانسمان باید دستکش بپوشیم؟

دستکش تمیز می‌تواند در هنگام تعویض پانسمان کمک‌کننده باشد، به‌خصوص هنگام مراقبت از زخم دیگران یا زخم دارای ترشح.

اگر هنگام تعویض پانسمان خون آمد چه کنیم؟

مقدار کمی خونریزی ممکن است هنگام دستکاری بعضی زخم‌ها رخ دهد، اما خونریزی قابل توجه یا متوقف‌نشدنی نیازمند ارزیابی پزشکی است.

جمع‌بندی

تعویض پانسمان در خانه اگر با اصول صحیح انجام شود، می‌تواند بخش مهمی از مراقبت از زخم باشد.

مراحل اصلی عبارت‌اند از:

آماده‌سازی محیط » شست‌وشوی دست‌ها » برداشتن آرام پانسمان قبلی » بررسی زخم » پاکسازی طبق دستور » خشک کردن پوست اطراف » قرار دادن پانسمان مناسب » ثابت کردن پانسمان » دفع صحیح وسایل » شست‌وشوی دست‌ها

مهم‌ترین نکته این است که تعویض پانسمان فقط تعویض یک تکه پوشش نیست؛ بلکه فرصتی برای ارزیابی روند ترمیم زخم نیز محسوب می‌شود.

اگر درد، قرمزی، تورم، ترشح چرکی، بوی بد، تب یا بزرگ‌تر شدن زخم مشاهده شد، باید وضعیت زخم بررسی شود.

راهنمای مراقبت از زخم با نوین زخم

برای زخم‌های ساده می‌توان اصول مراقبت عمومی را رعایت کرد، اما زخم‌های مزمن، دیابتی، عمیق یا عفونی نیازمند ارزیابی تخصصی هستند.

در نوین زخم می‌توانید انواع پانسمان‌ها و محصولات تخصصی مراقبت از زخم را بر اساس نوع و شرایط زخم بررسی کنید.